In Utrecht hebben ze ’t Oude Pothuys, in Amsterdam barst het van de oude pothuizen. Maar wat is een pothuis eigenlijk?

Pothuizen 1De pothuizen van nu heetten vroeger ‘puthuizen’. Bewoners van hoekpanden die ingeklemd waren tussen de huizen hadden namelijk geen achtertuin waarin ze regenwater konden opvangen. Daarom moesten ze aan de voorkant van hun huis iets organiseren. Ze legden er putten aan om het kostbare regenwater niet verloren te laten gaan. Aanvankelijk werden die putten van buiten geleegd. Maar al gauw kregen de bewoners in de gaten dat ze ook hun kelder een beetje konden uitbouwen zodat ze het regenwater van binnenuit konden opvangen.

Pothuizen 2En van het een kwam het ander: als je de uitbouw een beetje ophoogde, kon je van zo’n puthuis een apart kamertje maken, waar je bijvoorbeeld je potten en pannen kon stallen. Zo werden de puthuizen pothuizen – vaak een uitbouw van de keuken, maar soms ook in gebruik voor andere doeleinden. Je kon er bijvoorbeeld ook  kleermakers en andere kleine zelfstandigen in huisvesten. Daarmee was het hek van de dam. Ook bewoners die wel een achtertuin/plaatsje hadden begonnen hun kelders uit te bouwen en pothuizen aan te leggen. In Amsterdam zijn er nog veel voorbeelden van te zien. Vooral in dat deel van de grachtengordel dat het eerst is aangelegd (tussen Brouwersgracht en Leidsegracht). De grachtenpanden die in het tweede deel van de grachtengordel verrezen waren vaak wat chiquer, en daar pasten geen pothuizen meer bij. In 1745 werd bovendien landelijk bepaald dat er geen nieuwe pothuizen meer gebouwd mochten worden. De pothuizen die er al waren mochten blijven staan.

In Utrecht heeft de bouw van pothuizen niet zo’n grote vlucht genomen als in Amsterdam. Ik vermoed dat dit komt doordat veel panden in Utrecht een werfkelder hadden. Daarin kon ook regenwater worden opgevangen. Des te bijzonderder is muziek- en eetcafé ’t Oude Pothuys dat aan de gracht gelegen is, maar toch zo’n kenmerkend pothuis heeft.

(Meer heim-weetjes lezen? Kijk dan hier, of abonneer je met deze RSS-Feed!)